Ileż to razy w znanym sobie mieście zwyczajnie, podnosząc głowę, stojąc dłużej w jakimś punkcie, albo w oknie domu, z którego spoglądamy na daną ulicę z nowej perspektywy, odnajdujemy z zachwytem, zdumieniem, zadziwieniem nieznane dotąd architektoniczne detale. Bywa, że przebudowa otoczenia odsłania nagle nowe oblicze oswojonego już domu. Także rekonstrukcja, renowacja, rewaloryzacja tego, czy innego obiektu, ujawnia jego estetyczne, historyczne walory . W jednej chwili czujemy się jakby w innym świecie. Coś nas intryguje, cisną się pytania...

Wydawnictwo Miejskie w Poznaniu opublikowało, zredagowaną przez Janusza Pazdera pracę różnych autorów - „Atlas Architektury Poznania”. Fakt, że z mocno dyskusyjną okładką, jak sam edytor przyznaje, dzielącą odbiorów tego przewodnika dosłownie pół na pół. Jedni mają niemiłe skojarzenia z człowiekiem stojącym pod murem, drudzy uważają, iż taki obraz jest doskonałym, czystym wprowadzeniem do zawartości książki. Bez względu na ocenę jego zewnętrzności, jest to znakomity przewodnik. Zresztą, proszę, oto próbka:

62, Dworzec Cesarski (C4)

W związku z wizytą w Poznaniu w 1902 r. cesarza Wilhelma II, ze względów zarówno reprezentacyjnych , jak i praktycznych wybudowano pomiędzy Dworcem Głównym (też w „Atlasie”, jaki i kilka innych poznańskich dworców pomieszczonym), a kaponierą kolejową (opisaną tu także), przy zachodniej pierzei ul. Dworcowej, tzw. Dworzec Cesarski...

Na 113 str. - c.d. noty o dworcu nazywanym dzisiaj Dworcem Letnim, i niestety proszącym się o doprowadzenie do należnej świetności, tym bardziej, że jego ponury w tej chwili obraz, jest pierwszym wprowadzającym do miasta przyjezdnych do Poznania koleją !

220, Most św. Rocha (C5)

Gdy w 1902 podjęto decyzję o zniesieniu lewobrzeżnych umocnień, w planach zagospodarowania terenów pofortecznych została uwzględniona realizacja nowego mostu. Mimo, że na ogłoszony w 1904 r. przetarg wpłynęło 28 propozycji o zróżnicowanych rozwiązaniach konstrukcyjnych oraz kosztach, żadna z nich nie spełniała do końca oczekiwań. W rezultacie dodatkowych ustaleń przyjęto projekt autorstwa Hugo Schultza. – Dalsza opowieść o najciekawszym moście Poznania, rezydującym teraz między Katedrą a Śródką na 204 stronie „Atlasu”...

393, Budynek mieszkalny, (C6)

Na początku l. 80. XX w. powstało przy ul. Warszawskiej i jej okolicach (ul. Bnińska) kilka budynków mieszkalnych, których inwestorami byli Romowie. Większość z tych budynków posługuje się swobodną parafrazą stylistów historycznych, ze starannie opracowanym detalem architektonicznym.

Jednym z najbardziej okazałych ... I tu urywam cytat, odsyłając zainteresowanych na 302 stronę książki.

403, Akademia Królewska (C4)

Budynek Królewskiej Akademii w Poznaniu wzniesiono według projektu sporządzonego w pruskim Ministerstwie Robót Publicznych przez Eduarda Füstenaua. Prace rozpoczęto w 1907 r., a uroczystego otwarcia dokonano w 1909 r.

Gmach składa się z dość skromnego budynku szkolnego oraz wyeksponowanej auli, do dnia dzisiejszego najbardziej reprezentacyjnego miejsca w mieście. Bo na 307 stronie „Atlasu” mowa jest o gmachu przy ul. Wieniawskiego 1, czyli obecnym Rektoracie , Collegium Minus UAM i jednej z najwspanialszych sal koncertowych, jak o niej mówią wybitni muzycy, soliści i dyrygenci z całego świata. A Wszystko wzniesione zostało w niespełna 2 lata !

-

455 obiektów, od najdawniejszych, po takie ekscesy architektoniczne jak, cylindryczny budynek mieszkalno-usługowy z lat 90. XX w. górujący przy ul. Chartowo 29 (C6). Ich rys historyczny, usytuowanie – to zawartość „Atlasu”, który zamykają mapy poszczególnych kwartałów Poznania.

Rys historyczny, to omówienie aglomeracji poczynając od X wieku, gdyż - stwierdzają autorzy przewodnika : [...] spośród najstarszych polskich obiektów architektury najlepiej udokumentowana jest historia poznańskiej kaplicy Najświętszej Marii Panny in Summo, przez wiek XII i XII – czas upowszechniania się w Polsce form romańskich, wiek XIV ze słabo udokumentowanymi źródłami, XV – [...] gdy pomyślność Poznania całkowicie się odmieniła. Nastąpiło ożywienie gospodarcze. Pierwszą tego oznaką stało się pojawienie nowego klasztoru Karmelitów.

XVI stulecie było czasem współegzystencji dwóch nurtów w architekturze. Nurtu kontynuującego tradycję sztuki utożsamianej ze średniowieczem – gotyku, a także , od l. 30. pojawiających się form renesansu. W wieku XVII – [...] Miasto wydaje się zwalniać tempo. Nowością są inwestycje klasztorne. W wieku XVIII ciosem, po którym Poznań długo nie mógł się podźwignąć, stała się wojna północna.

Nową epokę w dziejach architektury Poznania rozpoczyna przełom XIX i XX w. Rozbudowa miasta, do 2005 r., zostaje w „Atlasie” rozpisana na kolejne dekady. Autorzy odnotowują współczesność, jako czas – dotkliwej dla nas estetycznie - zabudowy chaotycznej, burzącej wytyczony niegdyś profil miasta. Jeden z architektów, opowiadał mi przed laty, że niegdyś prowadzono np. badania nad ciągami wietrznymi miasta, odpowiednio planując usytuowania budynków, ich okien i wejść. Dzisiaj nikt już się nie przejmuje wirami wsysającymi nas do bram nowych osiedli. Ale prawda też jest taka, że dzisiaj nie zakłada się już właściwie nowych miast, tylko w tych zastanych wyrywa każdy intratny do zabudowania skrawek.

„Atlas Architektury Poznania” poza rolą przewodnika, historyczną opowieścią o mieście należącym do najstarszych i największych aglomeracji w Polsce, stanowi bez wątpienia również materiał do rozważań nad przeobrażaniem się w czasie funkcji architektury.

Grażyna Banaszkiewicz

ATLAS

ARCHITEKTURY

POZNANIA

pod redakcją Janusza Pazdera

Wydawnictwo Miejskie Poznań, 2008