Milczenie w odpowiednim momencie jest ważniejsze i lepsze od wielkich słów - Plutarch
Dla filozofów... »

Kultura w cywilizacji, cywilizacja w kulturze

Drukuj
 

Kultura, jeszcze bez odnośnej nazwy , ale w praktycznym zastosowaniu , zrodziła się we Francji. Za jej prekursora uchodzi François Marie Arouet – Voltaire, autor pierwszej kulturoznawczej rozprawy „Essai sur les moeurs et l’esprit des nations” (1756).

Samą nazwę „kultura”, jako pojęcie historiograficzne wprowadził Johann Ch. Adelung, autor dzieła „Veruch einer Geschichte des menschlichen Geschlechts“ (1782). – W obu przypadkach ich autorzy – zauważa prof. Gerard Labuda autor tomu „Rozważania nad teorią i historią kultury i cywilizacji“ – za przedmiot swoich analiz i syntez obierali kulturę duchową. Pełniejszą treść temu pojęciu pod nazwą „filozofia dziejów” nadał Johann G. Herder, wskazując przede wszystkim na rozwój „ducha” w dziejach, a mianowicie „ducha wykształcenia (Geist der Bildung), wykształcenia się ducha narodów (Bildung der Völker), w szczególności dziejów wychowania (Erziehung), psychologii, literatury, filozofii, polityki, języka, prawodawstwa, wiedzy, sztuki, obyczajów, mody, a zwłaszcza ducha postępu”.

Pokusą więc niebywałą dla historyków, historiozofów, socjologów stało się prześledzenie, powiązanie „duchowości” z konkretnymi dyscyplinami, ich rzeczowością, ich ewolucją, definiowanie poszczególnych okresów rozwoju społeczeństw.

Z właściwą sobie dociekliwością, zmysłem badacza i dziejowego narratora dążącego do syntezy problemu, podjął te kwestie i prof. Gerard Labuda*. Jego praca nie stanowi łatwej lektury. Cezurą jest obeznanie historyczne, również w zakresie gospodarczym i ustrojowym. A cytowana przez niego literatura w wielu momentach dostępna jest tylko w oryginalnych wersjach językowych. Zatem – jest to lektura dla osób nie tyle czytających, uczących się, co s t u d i u j ą c y c h, w rozumieniu myślących, uzupełniających zawarte w pracy treści o jej odnośniki, przypisy. Jak zawsze jednak w przypadku historii warto poświęcić czas na poznanie opracowania przez prof. Labudę następujących kwestii (cytat z publikacji):

„1) kultura techniczno-użytkowa, czyli forma świadomości społecznej regulująca praktykę podstawową (produkcji, konsumpcji, wymiany);

2) język, czyli forma świadomości społecznej, regulująca praktykę komunikacji językowej;

3) obyczaj, czyli forma świadomości społecznej, regulująca praktykę obyczajową;

4) sztuka, czyli forma świadomości społecznej, regulująca praktykę artystyczną;

5) nauka, czyli forma świadomości społecznej, regulująca praktykę badawczą (naukową);

6) społeczna świadomość polityczno-prawna, czyli forma świadomości społecznej, regulująca praktykę polityczno-prawną;

7) społeczna świadomość pedagogiczna, czyli forma świadomości społecznej, regulująca instytucjonalną (szkolną i pozaszkolną) praktykę pedagogiczną;

8) magia, czyli forma świadomości społecznej, dziś już w zasadzie reliktowa, w przeszłości regulująca praktykę materialno-magiczną;

9) religia, czyli forma świadomości społecznej, regulująca praktykę religijną”.

Czy widzicie Państwo, jak sformułowane są powyższe zagadnienia ? Dominuje pojęcie świadomości społecznej, poważę się zauważyć, pojęcia dzisiaj, mimo dynamicznego rozwoju cywilizacji, mimo agresji mediów – mocno stępionego. Zatem choćby przywracaniu świadomości społecznej, służy owa szeroka refleksja historyczna.

 

Grażyna Banaszkiewicz


* prof. Gerard Labuda – (ur. 1916), wybitny historyk polski. Studiował na tajnym Uniwersytecie Ziem Zachodnich w Warszawie podczas okupacji; obronił doktorat w 1944. Od 1950 profesor Uniwersytetu w Poznaniu (rektor UAM 1962-1965), od 1953 także w Instytucie Historii PAN. Od 1964 członek korespondent PAN, od 1968 – członek rzeczywisty, w 1984-1986 wiceprezes; w latach 1989-1994 prezes reaktywowanej PAU. Przewodniczący Rady Naukowej Biblioteki Kórnickiej, wieloletni członek, sekretarz generalny i prezes Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Badacz historii średniowiecza, wydawca źródeł skandynawskich i anglosaskich do historii Słowian Zachodnich. Autor m.in. Studiów nad początkami państwa polskiego (1946), Fragmentów dziejów Słowiańszczyzny Zachodniej (t. 1-3, 1960-75), Studiów nad początkami państwa polskiego (t. 1-2, 1987-88), Pierwszego państwa polskiego (1989). W sumie autor blisko 2000 tysięcy publikacji i ponad 30 książek, wielu rozpraw i artykułów oraz mniejszych prac i recenzji .




Gerard Labuda

Rozważania nad teorią i historią kultury i cywilizacji

Wybór studiów i rozpraw

Wydawnictwo Poznańskie 2008